Điểm Đến Của Cuộc Đời

Tóm tắt sách: Điểm Đến Của Cuộc Đời – Hành trình cận tử và bài học về sự sống

Mở Đầu

Chúng ta đang sống trong một xã hội say mê tuổi trẻ, sự sống và những ánh hào quang rực rỡ, nơi cái chết thường bị đẩy lùi vào những góc khuất tăm tối của các bệnh viện hay nhà tang lễ. Người ta lảng tránh cái chết, dường như tin rằng nếu không nhắc đến, tử thần sẽ quên mất sự hiện diện của mình trên cõi đời này. Thế nhưng, có một sự thật trần trụi và công bằng tuyệt đối: tất cả chúng ta đều là những tử tù không được thông báo ngày hành quyết.

Cuốn sách "Điểm Đến Của Cuộc Đời" của tiến sĩ Đặng Hoàng Giang không phải là một tác phẩm y khoa khô khan, cũng không phải là một cẩm nang giáo điều. Đây là một thiên phóng sự trần trụi, đau đớn nhưng ngập tràn tình yêu thương và ánh sáng của lòng trắc ẩn. Tác giả đã quyết định dấn thân, trở thành một "người đồng hành" (Sterbebegleiter) cùng những bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối. Xuyên suốt cuốn sách là ba câu chuyện đẫm nước mắt nhưng mang vẻ đẹp tột cùng về nhân phẩm con người khi đứng trước lằn ranh sinh tử: Câu chuyện của người mẹ tên Hà mất đi đứa con trai nhỏ bé, câu chuyện của cô sinh viên tật nguyền tên Liên kiên cường đối diện với án tử, và câu chuyện của người phụ nữ nông thôn tên Vân chiến đấu tới hơi thở cuối cùng để được hiến tạng. Qua sự suy tàn của thể xác và sự thăng hoa của tinh thần ở những người cận tử, cuốn sách buộc chúng ta phải nhìn thẳng vào sự hữu hạn của đời người, để từ đó học cách sống trọn vẹn, ý nghĩa và sâu sắc hơn trong từng khoảnh khắc hiện tại.

Chương 1: Khởi nguồn của hành trình – Đối diện với ám ảnh tử thần

Mọi chuyện bắt đầu khi tác giả Đặng Hoàng Giang bước sang tuổi năm mươi và đến thăm một người bạn học cũ tên Vinh đang hấp hối trong bệnh viện. Hình ảnh Vinh – người từng là biểu tượng của tuổi trẻ khao khát, bất cần – nay nằm teo tóp, hốc hác, miệng há ra mất kiểm soát, mắt đảo vô hồn, đã giáng một đòn mạnh vào tâm trí tác giả. Khi Vinh qua đời, tác giả nhận ra sự mong manh đến rợn người của kiếp nhân sinh. Một con người biến mất, nhưng ngoài kia, thế giới mạng vẫn ồn ào, xe cộ vẫn lao đi, cuộc sống vẫn quay cuồng vô cảm.

Nỗi ám ảnh về cái chết bám riết lấy ông. Ông hoang mang nhận ra cơ thể mình cũng đang lão hóa, những chiếc móng tay từng mềm mại nay trở nên khô giòn. Ông tìm đến sách vở triết học, đọc về các nghi thức tang lễ, đọc cả Kinh Tứ Niệm Xứ của Phật giáo để quán chiếu về sự thối rữa của thể xác con người [13-15]. Nhưng triết lý hàn lâm không thể xoa dịu nỗi sợ hãi thực tế. Nhận ra rằng chạy trốn hay lảng tránh chỉ làm sự bất an thêm trầm trọng, tác giả quyết định chọn một con đường khác: đi thẳng vào tâm bão. Ông quyết định sẽ làm quen, sờ nắn, và trò chuyện với cái chết bằng cách đồng hành cùng những người đang đếm ngược thời gian sống của mình.

Chương 2: Mẹ Hà và bé Nam – Nỗi đau tột cùng và sự cứu rỗi từ lòng trắc ẩn

Nhân vật đầu tiên tác giả đồng hành là Hà, một người mẹ có trí nhớ sắc sảo và phong thái làm việc đầy kỷ luật của một thí nghiệm viên. Cuộc đời Hà vỡ vụn vào một ngày cuối năm 2014 khi cậu con trai 8 tuổi tên Nam bị chẩn đoán mắc bệnh ung thư xương chày ác tính [20-22].

Hành trình chữa bệnh của Nam là một chuỗi những đớn đau tột cùng. Thằng bé béo tốt, khỏe mạnh phải trải qua hàng loạt đợt truyền hóa chất, rụng trụi tóc, và khủng khiếp nhất là phải cưa bỏ một bên chân. Sự khốc liệt của Bệnh viện K, nơi những đứa trẻ mang khối u to như gốc cây, phình ra như cột đình, trở thành nỗi ám ảnh thường trực. Dù Hà luôn tỏ ra là một người mẹ cứng cỏi, lý trí, cố gắng giấu đi những giọt nước mắt để làm chỗ dựa cho con, nhưng sâu thẳm bên trong, tim chị rỉ máu từng ngày. Nam là một cậu bé hiểu chuyện đến xót xa. Dù mang bạo bệnh, Nam vẫn luôn hồn nhiên, lanh lợi, thậm chí cậu còn xin lỗi mẹ vì đã bị bệnh nặng khiến mẹ và gia đình phải vất vả chăm sóc. Nhận thức về cái chết của Nam nằm ở lằn ranh mơ hồ của con trẻ; cậu hỏi mẹ liệu sau này mẹ có cúng hoa quả cho cậu không, và tin rằng "chết vẫn gặp được nhau ở ngoài mộ".

Khi y học chính thức bó tay và khối u di căn bóp nghẹt lá phổi của Nam, Hà đã đưa ra một quyết định dũng cảm nhưng đầy đau đớn: dừng can thiệp y tế và đưa con về nhà để Nam được ra đi trong vòng tay người thân. Sáng ngày Nam mất, trước khi rơi vào cơn mê man do thuốc an thần, cậu đã nói lời cuối cùng với mẹ: "Mẹ ơi, con tạm biệt mẹ". Hà đóng băng, nhưng rồi đáp lại bằng tất cả sự kìm nén: "Mẹ cũng tạm biệt con... Mẹ mong con thanh thản".

Sự mất mát của một đứa con là một chấn thương tâm lý không có từ ngữ nào tả xiết. Sau khi Nam mất, Hà bị bủa vây bởi những "con sóng đau buồn" – những cơn nghẹt thở, rã rời, trống rỗng tột độ ập đến bất thình lình. Cuốn sách đặt câu chuyện của Hà song song với câu chuyện của Ánh, một người mẹ khác cũng mất con trai vì ung thư. Ánh đã không thể vượt qua sự thiếu vắng và vô nghĩa, cuối cùng chọn cách tự tước đi mạng sống của mình để kết thúc nỗi đau [35-37].

Vậy điều gì đã giữ Hà ở lại và gượng dậy? Đó chính là lòng trắc ẩn và việc đi tìm ý nghĩa cho sự tồn tại. Trong những ngày tháng chăm Nam ở viện, chứng kiến nhiều gia đình nông thôn nghèo khó, con đói khát suy kiệt vì hóa chất, Hà đã nhen nhóm ý định nấu những bữa ăn ngon, đủ chất cho các bệnh nhi. Sau khi Nam mất, chị dồn toàn bộ tâm trí, sức lực vào nhóm thiện nguyện. Chị nấu cháo, làm chả, mang sữa cho bọn trẻ, và trở thành người tư vấn, xoa dịu tinh thần cho những ông bố bà mẹ đang tuyệt vọng. Bằng cách xoa dịu nỗi đau của người khác, Hà tự chữa lành vết thương của chính mình. Chị chọn cách thấu hiểu nghịch cảnh qua lăng kính nhân quả, tin rằng những thiện nguyện mình làm sẽ giúp chị gặp lại Nam ở Tây phương cực lạc. Đứng trước bi kịch, Hà không chọn làm nạn nhân oán trách số phận, chị chọn cách làm cho cuộc sống của mình trở nên có ích.

Chương 3: Bông hoa kiên cường tên Liên – Chọn lựa cách sống và cách ra đi

Rời Hà Nội, tác giả đưa người đọc đến Đà Nẵng để gặp Liên, một cô gái trẻ mang trong mình số phận vô cùng nghiệt ngã. Từ nhỏ, Liên đã mang dị tật bẩm sinh khiến đôi chân bị khoèo, ngắn dài không đều, phải đi lại tập tễnh. Dù vậy, bằng sự ương bướng và khao khát độc lập tột độ, cô đã tự tập đi xe đạp, thi đỗ khoa Công nghệ Thông tin của Đại học Bách khoa Đà Nẵng, và luôn nỗ lực không ngừng để chứng minh mình không phải là kẻ ăn bám.

Thế nhưng, vào đúng mùng Một Tết năm 2013, khi chỉ còn vài tháng nữa là tốt nghiệp và bước vào đời với bao hoài bão, Liên phát hiện mình bị ung thư vú. Khối u to bằng quả cam đánh sập mọi dự định. Khi bác sĩ yêu cầu mổ ngay, cô đã từ chối. Sự chối bỏ ban đầu là bản năng của con người trước nghịch cảnh. Liên khước từ việc từ bỏ tấm bằng đại học, thứ cô đã dùng cả tuổi thanh xuân và máu nước mắt để đánh đổi. Bi kịch giáng xuống gấp đôi khi đúng lúc cô bệnh nặng, người bạn trai mà cô dành trọn trái tim lại bỏ cô ra đi. Đau đớn vì ung thư không bằng sự giằng xé của một trái tim tan nát, Liên đã phải tự mình hứng chịu mọi tủi nhục, đắng cay trong căn phòng trọ nhỏ hẹp.

Dù phải cắt bỏ ngực, Liên vẫn vươn lên bảo vệ thành công đồ án tốt nghiệp. Nhưng khi ung thư di căn vào xương, thay vì lao vào các phác đồ hóa trị đau đớn để đổi lấy một, hai năm vất vưởng, Liên đã đưa ra một quyết định đi ngược lại đám đông: Cô từ chối hóa trị. Cô hiểu rõ rằng chất lượng cuộc sống quan trọng hơn độ dài của nó. Cô không muốn những ngày cuối đời mình phải gắn chặt với máy móc, dây dợ, đau đớn thể xác, mà muốn dành thời gian để ở bên gia đình, để lên kế hoạch tỉ mỉ cho cái chết của mình.

Liên tự tay lên mạng tìm hiểu dịch vụ hỏa táng, dặn dò em trai mua đàn piano cho cháu gái sắp chào đời, và dặn bạn bè đốt đi những cuốn nhật ký giấu kín những tổn thương tình cảm. Cô không muốn được báo chí tôn vinh như một "con robot thép" hay một người hùng vượt lên số phận; cô chỉ muốn được sống thật với những yếu đuối, những hờn ghen, và khát khao tình yêu của một cô gái 24 tuổi. Định nghĩa của Liên về một cuộc sống có ý nghĩa khiến người ta phải chấn động: "Là một cuộc sống mà em không bao giờ bỏ cuộc. Em cố gắng để có được kết quả không thể nào tốt hơn, và rồi nhìn nó mỉm cười và chấp nhận." Và cô đã ra đi với đúng tinh thần ấy, thanh thản như một chiếc lá rụng, để lại đằng sau một di sản của sự kiên cường và tình yêu tự do.

Chương 4: Đóa Hoa Rừng Tên Vân – Cuộc Chiến Khốc Liệt Cho Nguyện Vọng Cuối Cùng

Nhân vật cuối cùng ám ảnh tác giả sâu sắc nhất là Vân, một phụ nữ nông thôn 27 tuổi ở vùng núi Kế Giang, Thanh Hóa. Vân mắc bệnh ung thư xương, phải cắt bỏ một phần tay trái và thay bằng xương nhân tạo. Sống trong cảnh bần hàn, Vân luôn dằn vặt vì cho rằng mình là gánh nặng cho chồng – người đàn ông tên Hoàng hiền lành, yêu thương vợ hết mực, và bố mẹ hai bên.

Khi ung thư di căn tàn phá toàn bộ cơ thể, Vân liệt từ ngực trở xuống. Thể xác cô là một chiến trường hoang tàn: khối u sưng to như quả bóng bưởi trên vai, mạch máu nổi chằng chịt, cổ và hàm cứng lại, mắt sụp xuống. Những cơn đau kéo đến bóp nghẹt lấy trái tim cô, khiến cô quằn quại, rống lên như một con thú bị thương.

Dù chìm trong địa ngục của thể xác, Vân nung nấu một ý định vĩ đại: hiến tạng. Vì cơ thể đã di căn, cô chỉ có thể hiến giác mạc. Nhưng tại một vùng quê nghèo, nơi quan niệm "chết phải toàn thây" bám rễ sâu sắc, nguyện vọng của cô vấp phải sự cự tuyệt quyết liệt từ gia đình và họ hàng. Họ cho rằng việc lấy giác mạc là "dã man", là "khoét mắt", và sợ hãi miệng lưỡi thế gian dèm pha rằng ông bà bán mắt của con cái [75-77]. Vân đã dùng chút sức tàn cuối cùng, kết hợp với những giọt nước mắt van xin, để thuyết phục từng người một. Cô muốn sự ra đi của mình mang lại ánh sáng cho người khác, muốn biến sự mục nát vô nghĩa của cơ thể thành một hành động có ý nghĩa thiêng liêng.

Vân cũng dành những phút tỉnh táo hiếm hoi để cầm điện thoại ghi âm lại những lời dặn dò đầy yêu thương, tỉ mỉ cho hai đứa con gái nhỏ. Cô dặn con từ cách đối nhân xử thế, cách vượt qua tuổi dậy thì, đến việc phải yêu thương nhau. Vào ngày mùng 8 tháng 10, Vân trút hơi thở cuối cùng. Trước sự chứng kiến của những người họ hàng đang khóc ngất, hai cán bộ của Ngân hàng Mắt và chồng cô đã thực hiện thành công ca phẫu thuật lấy giác mạc ngay tại nhà [85-87]. Từ một cô gái thôn quê nhút nhát, ít học, Vân đã bước lên trở thành một nhà tư tưởng, một chiến binh quả cảm, phá vỡ định kiến xã hội và chứng minh rằng con người có thể làm chủ sự tự do và nhân phẩm của mình cho đến tận phút nhắm mắt xuôi tay.

Chương 5: Bức Tranh Khốc Liệt Về Chăm Sóc Giảm Nhẹ Tại Việt Nam

Thông qua các câu chuyện cận tử, cuốn sách lột trần một thực trạng y tế nhức nhối tại Việt Nam: Sự thiếu vắng thảm hại của hệ thống chăm sóc giảm nhẹ (palliative care).

Khi bệnh viện tuyên bố "trả về", bệnh nhân giai đoạn cuối và gia đình họ hoàn toàn bị ném ra ngoài đường, bơ vơ, hoảng loạn. Họ không được hướng dẫn về tâm lý, không được hỗ trợ y tế tại nhà, và đặc biệt là bị tước đoạt quyền được kiểm soát cơn đau. Câu chuyện Hoàng – chồng Vân – phải chạy đôn chạy đáo hàng chục cây số trong thời tiết 50 độ C, lạy lục van xin để mua từng ống Morphine cho vợ là một vết cứa đau lòng. Hội chứng "sợ thuốc phiện" (opiophobia) của cả hệ thống quản lý lẫn nhận thức xã hội đã ép những người như Vân, hay Hùng (một thanh niên ung thư khác), phải chết trong sự đau đớn gầm rú, mất hết phẩm giá. Thuốc Morphine vốn cực kỳ rẻ và là quyền cơ bản của con người, lại bị quản lý khắt khe đến mức người bệnh phải mua ở chợ đen với giá gấp 20 lần.

Bên cạnh đó, tác giả cũng chỉ trích thứ chủ nghĩa anh hùng sai lệch: "cố đấm ăn xôi" chiến đấu với bệnh tật bằng mọi giá. Rất nhiều gia đình vì không chấp nhận sự thật, đã ép người thân phải chịu những ca phẫu thuật, dây dợ máy móc tàn bạo đến phút cuối cùng, chỉ để làm yên lòng người ở lại. Sự thiếu vắng những cuộc trao đổi thẳng thắn về cái chết (end-of-life discussion) khiến người bệnh đánh mất cơ hội được tha thứ, được nói lời từ biệt, và bị cướp đi "một cái chết thanh thản" (a good death).

Kết luận

Hành trình đắm mình vào "Điểm Đến Của Cuộc Đời" không phải là một chuyến đi dạo u ám vào cõi chết, mà thực chất là một sự thức tỉnh chói lòa về ý nghĩa của sự sống. Sau một năm đồng hành cùng máu, nước mắt và những bi kịch tột cùng, tác giả Đặng Hoàng Giang đã rũ bỏ được nỗi sợ hãi về sự già nua và cái chết của bản thân. Ông nhận ra rằng, một cuộc đời bất tử sẽ là một cuộc đời vô nghĩa, bởi chính sự hiện diện của Thần Chết đã tạo ra giá trị cho thời gian, giục giã chúng ta phải sống một cách sâu sắc, có chánh niệm, và biết trân trọng những điều bình dị nhất của hiện tại.

Cuốn sách khép lại bằng hình ảnh tác giả cùng vợ con đến Trung tâm Điều phối hiến tạng quốc gia để ký vào tờ đơn tự nguyện hiến tặng các bộ phận cơ thể mình. Đó là sự tiếp nối tinh thần vĩ đại của Vân, của Liên. Cái chết có sức mạnh tàn phá thể xác, nhưng nó cũng là ngọn lửa thiêu rụi sự kiêu ngạo, hợm hĩnh của con người, trả chúng ta về với sự khiêm nhường và lòng trắc ẩn mênh mông. Bằng việc dám nhìn thẳng vào cái chết mà không chớp mắt, dũng cảm mỉm cười đón nhận sự vô thường, chúng ta sẽ học được cách yêu thương tha nhân nhiều hơn, bớt đi những oán hận tủn mủn, và nhận ra rằng: Chỉ khi biết chấp nhận điểm kết thúc, ta mới thực sự bắt đầu một cuộc sống đáng sống.