Trẻ Em Tự Kỷ Phương Thức Giáo Dục

TÓM TẮT SÁCH: TRẺ EM TỰ KỶ - PHƯƠNG THỨC GIÁO DỤC

**Mở bài**

Chào mừng các bạn đến với một không gian của sự thấu cảm, của tình yêu thương và những kiến thức khoa học mang tính bước ngoặt. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau chạm vào một chủ đề vô cùng nhạy cảm nhưng cũng đầy tính cấp thiết: Giáo dục trẻ em mắc Hội chứng Rối loạn Phổ Tự kỷ (Autism Spectrum Disorder - ASD).

Khi cầm trên tay tờ giấy chẩn đoán "Tự kỷ" của con mình, thế giới của những bậc làm cha làm mẹ dường như sụp đổ. Hàng ngàn câu hỏi xé lòng hiện ra: Tại sao lại là con mình? Tự kỷ có lây không? Có chữa khỏi được không? Tương lai của con sẽ đi về đâu khi cha mẹ nhắm mắt xuôi tay? Giữa tâm bão của sự hoang mang, tuyệt vọng và những thông tin nhiễu loạn trên mạng xã hội, cuốn sách "Trẻ Em Tự Kỷ - Phương Thức Giáo Dục" xuất hiện như một ngọn hải đăng soi đường, một chiếc phao cứu sinh vững chắc dành cho các gia đình.

Cuốn sách không hứa hẹn những phép màu huyễn hoặc, không cung cấp những "phương thuốc bí truyền" để chữa khỏi bệnh tự kỷ sau một đêm. Bởi lẽ, tự kỷ không phải là một căn bệnh do virus gây ra để có thể diệt trừ bằng thuốc kháng sinh. Tự kỷ là một sự khác biệt về mặt cấu trúc thần kinh, một cách thức mã hóa thông tin và cảm nhận thế giới hoàn toàn khác biệt của não bộ. Thay vì tìm cách "chữa" để biến trẻ thành một người bình thường theo tiêu chuẩn của số đông, cuốn sách mang đến một triết lý nhân văn và khoa học: Chúng ta phải thấu hiểu thế giới của trẻ trước, sau đó dùng các phương thức giáo dục được kiểm chứng để bắc một cây cầu, nối liền thế giới cô độc của trẻ với thế giới của chúng ta.

Hành trình mà chúng ta sắp bước đi sẽ bao quát toàn bộ những phương pháp can thiệp giáo dục nền tảng và hiệu quả nhất đang được áp dụng trên toàn cầu. Hãy cùng lật giở từng chương sách để tìm ra chìa khóa mở cánh cửa tâm hồn của những thiên thần đặc biệt này.

**Chương 1: Giải mã thế giới của trẻ tự kỷ - Thấu hiểu trước khi can thiệp**

Để giáo dục được một đứa trẻ tự kỷ, bước đầu tiên và mang tính sống còn là chúng ta phải thực sự hiểu trẻ đang trải nghiệm thế giới này như thế nào. Chương một của cuốn sách đập tan những định kiến sai lầm cho rằng trẻ tự kỷ là do cha mẹ bỏ bê, không quan tâm, hay do xem tivi quá nhiều. Tự kỷ là một rối loạn phát triển thần kinh bẩm sinh, đặc trưng bởi ba khiếm khuyết cốt lõi: Khiếm khuyết về giao tiếp xã hội, Khiếm khuyết về ngôn ngữ, và Những hành vi rập khuôn, lặp đi lặp lại.

Nhưng điều đáng sợ nhất mà trẻ tự kỷ phải đối mặt mỗi ngày, thứ mà người lớn chúng ta không nhìn thấy được, chính là "Rối loạn xử lý giác quan" (Sensory Processing Disorder).

Hãy thử nhắm mắt lại và tưởng tượng: Bạn đang đứng giữa một khu chợ ồn ào. Đối với não bộ của người bình thường, hệ thần kinh tự động lọc bỏ tiếng ồn của xe cộ, tiếng quạt máy chạy, để giúp bạn tập trung vào lời nói của người đối diện. Nhưng với một đứa trẻ tự kỷ bị "quá mẫn cảm giác quan" (Hypersensitivity), não bộ của trẻ không có bộ lọc đó. Ánh đèn huỳnh quang nhấp nháy trên trần nhà sáng chói như đèn pha ô tô rọi thẳng vào mắt. Tiếng máy lạnh chạy vo vo trong góc phòng nghe ồn ào như một chiếc máy khoan bê tông. Chiếc mác áo cọ vào cổ mang lại cảm giác đau rát như bị hàng ngàn con kiến cắn.

Khi bộ não liên tục bị dội bom bởi những tín hiệu giác quan khổng lồ ấy, trẻ rơi vào trạng thái quá tải, hoảng loạn. Đó là lý do trẻ thường bịt chặt hai tai, la hét, đập đầu vào tường hay lắc lư người liên tục. Đó không phải là trẻ đang "hư đốn" hay "ăn vạ". Việc lắc lư người, vỗ tay (flapping hands) thực chất là cơ chế "Tự kích thích" (Stimming) – một nỗ lực tuyệt vọng của não bộ nhằm tự an ủi, tự cân bằng lại cảm xúc giữa một thế giới đang bùng nổ kích thích.

Hiểu được điều này, cha mẹ sẽ không còn dùng roi vọt hay sự la mắng để cấm trẻ có những hành vi kỳ lạ. Sự thấu cảm là điểm khởi đầu của mọi phương pháp giáo dục. Chúng ta phải học cách nhìn thế giới qua lăng kính của con, để từ đó dọn dẹp bớt những rào cản giác quan, tạo ra một môi trường an toàn trước khi bắt đầu dạy trẻ bất cứ bài học nào.

**Chương 2: Chấp nhận sự thật và Tận dụng "Giai đoạn vàng" của sự phát triển**

Chương hai chạm đến một góc khuất tâm lý đầy xót xa của các bậc phụ huynh: Sự phủ nhận. Rất nhiều cha mẹ khi thấy con 2 tuổi không biết nói, gọi tên không quay đầu lại, không biết chỉ ngón trỏ, đã tự an ủi mình bằng những câu chuyện dân gian: "Chắc nó chậm nói giống bố nó ngày xưa thôi", hay "Trẻ con mỗi đứa một tính, lớn lên sẽ hết".

Sự chần chừ, trốn tránh việc đi khám và đánh giá chuyên sâu chính là kẻ thù tàn nhẫn nhất cướp đi cơ hội thay đổi cuộc đời của trẻ. Khoa học thần kinh đã chứng minh sự tồn tại của "Giai đoạn vàng" (Window of Opportunity) trong 3 đến 6 năm đầu đời. Trong giai đoạn này, "Độ dẻo thần kinh" (Neuroplasticity) của trẻ đang ở mức cao nhất. Các tế bào não và các mạng lưới liên kết thần kinh mới liên tục được sinh ra và cực kỳ dễ dàng uốn nắn.

Nếu trẻ được can thiệp sớm, đúng phương pháp và với cường độ cao (từ 20 đến 40 giờ một tuần) ngay trong giai đoạn từ 2 đến 5 tuổi, não bộ có khả năng tự tổ chức lại, tự tìm ra các đường vòng thần kinh để bù đắp cho những vùng bị tổn thương. Rất nhiều trẻ được can thiệp kịp thời đã có thể nói được, tự phục vụ bản thân và đi học hòa nhập như những đứa trẻ bình thường. Ngược lại, nếu để lỡ mất giai đoạn này, đến khi trẻ 7 tuổi hay 10 tuổi mới bắt đầu dạy, não bộ đã đóng khuôn, mọi nỗ lực can thiệp lúc này sẽ khó khăn và tốn kém gấp hàng trăm lần nhưng hiệu quả lại vô cùng khiêm tốn.

Vì vậy, thông điệp cốt lõi của chương này là: Phép màu không nằm ở một loại thần dược nào, phép màu nằm ở sự dũng cảm đối diện sự thật của cha mẹ. Hãy khóc nếu cần thiết, hãy cho phép mình buồn bã, nhưng ngay sau đó phải lau khô nước mắt, xắn tay áo lên và bước vào cuộc chiến. Thời gian là kẻ thù, nhưng cũng là đồng minh vĩ đại nhất nếu chúng ta biết chớp lấy cơ hội.

**Chương 3: Phương pháp Phân tích Hành vi Ứng dụng (ABA) - Nền tảng của sự uốn nắn**

Bước vào các phương thức giáo dục cụ thể, cuốn sách giới thiệu một trong những phương pháp nền tảng, kinh điển và được chứng minh lâm sàng có hiệu quả cao nhất trên toàn thế giới: Phương pháp Phân tích Hành vi Ứng dụng (Applied Behavior Analysis - ABA).

Rất nhiều người hiểu lầm ABA là phương pháp huấn luyện trẻ em giống như huấn luyện động vật, ép trẻ vào khuôn khổ. Nhưng bản chất thực sự của ABA tinh tế và khoa học hơn rất nhiều. ABA dựa trên nguyên lý cơ bản của thuyết Hành vi: Mọi hành vi của con người đều có nguyên nhân và để lại hệ quả. Nếu hệ quả mang lại sự vui vẻ, hành vi đó sẽ được lặp lại. Nếu hệ quả mang lại sự khó chịu, hành vi đó sẽ bị triệt tiêu.

Công thức vàng của ABA là mô hình A-B-C:

- **A (Antecedent - Tiền đề):** Sự việc xảy ra ngay trước hành vi.

- **B (Behavior - Hành vi):** Phản ứng của trẻ.

- **C (Consequence - Hệ quả):** Điều xảy ra ngay sau hành vi.

Ví dụ: Bạn muốn dạy trẻ tự kỷ kỹ năng "Chỉ ngón trỏ vào đồ vật" (một kỹ năng giao tiếp quan trọng mà trẻ tự kỷ thường thiếu).

- A (Tiền đề): Bạn cầm trên tay một quả táo mà trẻ rất thích.

- B (Hành vi): Trẻ đưa tay ra định giật lấy. Lúc này, bạn nắm lấy bàn tay trẻ, gập các ngón khác lại và đưa ngón trỏ của trẻ chạm vào quả táo.

- C (Hệ quả): Ngay lập tức, bạn reo lên "A, con muốn quả táo!" và trao quả táo cho trẻ ăn như một phần thưởng (Củng cố tích cực).

Bằng việc lặp đi lặp lại chuỗi A-B-C này hàng trăm, hàng ngàn lần với sự hỗ trợ giảm dần (fading prompts), não bộ của trẻ sẽ tạo ra một liên kết thần kinh mới: "Khi mình dùng ngón trỏ chỉ vào vật mình muốn, mình sẽ được nhận nó". Hành vi đúng được hình thành.

ABA dạy trẻ bằng cách chia nhỏ một kỹ năng phức tạp thành vô số các bước vi mô. Để dạy trẻ tự mặc áo, bạn không ném cho trẻ cái áo và bảo "Mặc đi". Bạn phải dạy bước 1: Cầm cổ áo. Bước 2: Chui đầu qua cổ áo. Bước 3: Xỏ tay phải. Bước 4: Xỏ tay trái. Trẻ làm đúng bước nào, thưởng ngay lập tức bước đó (bằng một miếng bánh nhỏ, một cái ôm, hay tiếng vỗ tay). Sự kiên nhẫn bóc tách từng chi tiết nhỏ chính là chìa khóa làm nên thành công của ABA, giúp trẻ xây dựng lại toàn bộ hệ thống kỹ năng sống từ con số không.

**Chương 4: Giao tiếp hình ảnh (PECS) và Trị liệu Ngôn ngữ**

Trẻ tự kỷ thường gặp trở ngại khổng lồ trong việc diễn đạt bằng lời nói (Verbal communication). Rất nhiều trẻ bị câm hoặc chỉ nhại lời một cách vô nghĩa (Echolalia). Khi một đứa trẻ đói bụng nhưng không thể nói "Mẹ ơi con đói", chúng chỉ có một cách duy nhất để giao tiếp: Khóc lóc, la hét, ném đồ đạc hoặc cắn xé. Hành vi xấu chính là tiếng kêu cứu của những tâm hồn bị khóa kín trong ngôn ngữ.

Để giải phóng sự khóa kín này, cuốn sách hướng dẫn phương pháp Hệ thống Giao tiếp Trao đổi Hình ảnh (Picture Exchange Communication System - PECS). Khoa học phát hiện ra rằng, trẻ tự kỷ thường là những "người tư duy bằng hình ảnh" (Visual thinkers). Chúng xử lý hình ảnh tốt hơn nhiều so với việc nghe âm thanh.

PECS bắt đầu bằng việc sử dụng các thẻ hình ảnh (ví dụ: hình hộp sữa, hình cái kẹo, hình nhà vệ sinh).

- Giai đoạn 1: Khi trẻ muốn uống sữa, trẻ phải cầm tấm thẻ in hình hộp sữa đưa cho mẹ. Mẹ nhận thẻ và ngay lập tức đưa sữa cho trẻ. Trẻ học được khái niệm cốt lõi của giao tiếp: "Ta đưa một thông điệp ra, ta sẽ nhận lại được điều mình muốn".

- Giai đoạn 2 và 3: Trẻ học cách phân biệt nhiều tấm thẻ khác nhau và phải đi tìm người lớn để trao thẻ.

- Giai đoạn 4 trở đi: Trẻ học cách ghép các tấm thẻ lại thành một câu hoàn chỉnh trên một dải băng dính (Ví dụ: Ghép thẻ "Con muốn" + thẻ "Quả táo").

Nhiều cha mẹ lo sợ rằng nếu cho con dùng hình ảnh, con sẽ lười nói và vĩnh viễn bị câm. Nhưng thực tế lâm sàng chứng minh điều ngược lại. PECS giải quyết sự ức chế tâm lý do không giao tiếp được, làm giảm hẳn các hành vi bạo lực. Hơn nữa, khi trao thẻ hình, người lớn luôn phát âm to rõ ràng từ ngữ đó. Dần dần, sự liên kết giữa hình ảnh và âm thanh được hình thành, tạo bước đệm hoàn hảo để bật âm và kích thích ngôn ngữ tự nhiên của trẻ.

**Chương 5: Trị liệu Tích hợp Giác quan (Sensory Integration) và Xử lý Cơn bùng nổ (Meltdown)**

Như đã nói ở Chương 1, hệ giác quan của trẻ tự kỷ rất hỗn loạn. Do đó, Trị liệu Tích hợp Giác quan là một trụ cột không thể thiếu. Chương này giúp cha mẹ hiểu về hai hệ giác quan quan trọng nhất nhưng ít được biết đến: Hệ tiền đình (Vestibular - liên quan đến thăng bằng, nằm ở tai trong) và Hệ cảm thụ bản thể (Proprioception - cảm nhận vị trí cơ thể trong không gian, nằm ở cơ và khớp).

Khi một đứa trẻ chạy lăng xăng không ngừng nghỉ, thích đâm sầm vào tường, hay thích cuộn chặt người trong chăn hẹp, đó là do hệ cảm thụ bản thể của trẻ đang bị "đói" thông tin. Trẻ cần những áp lực mạnh lên cơ bắp để cảm nhận được ranh giới cơ thể mình.

Cuốn sách hướng dẫn cha mẹ xây dựng một "Thực đơn giác quan" (Sensory Diet) hàng ngày cho trẻ. Ví dụ: Cho trẻ chơi xích đu, nhún trên bạt lò xo (trampoline) để làm dịu hệ tiền đình. Dùng các bài tập "áp lực sâu" (Deep pressure) như bóp mạnh vào tay chân trẻ, cho trẻ vác các bao cát nhỏ, đẩy xe đẩy nặng, hoặc dùng bàn chải trị liệu chải lên da để điều hòa lại hệ thần kinh.

Việc điều hòa giác quan đóng vai trò quyết định trong việc xử lý các **Cơn bùng nổ (Meltdown)**. Cuốn sách đặc biệt nhấn mạnh sự khác biệt giữa "Ăn vạ" (Tantrum) và "Bùng nổ" (Meltdown). Ăn vạ là hành vi có mục đích (trẻ khóc vì muốn mua đồ chơi, nếu mẹ nhượng bộ mua cho, trẻ sẽ nín ngay). Nhưng Meltdown là sự sụp đổ hoàn toàn của hệ thần kinh do quá tải giác quan, không hề có mục đích. Lúc này, trẻ mất hoàn toàn quyền kiểm soát cơ thể.

Khi trẻ bị Meltdown, việc giảng đạo lý, la mắng hay đe dọa là hoàn toàn vô dụng. Não bộ của trẻ đang ở trạng thái báo động đỏ sinh tồn. Cách duy nhất cha mẹ phải làm là: Giữ im lặng, dọn dẹp các đồ vật nguy hiểm xung quanh để trẻ không bị thương, giảm bớt ánh sáng, tắt nguồn âm thanh ồn ào. Nếu trẻ cho phép, hãy ôm trẻ thật chặt từ phía sau (tạo áp lực sâu) để làm dịu thần kinh, hoặc chỉ đơn giản là ngồi yên lặng cạnh trẻ cho đến khi cơn bão đi qua.

**Chương 6: Mô hình DIR/Floortime - Chơi để kết nối và thấu cảm**

Trong khi ABA mang tính chất cấu trúc và người lớn đóng vai trò chỉ đạo, thì cuốn sách bổ sung thêm một phương pháp đối trọng cực kỳ mềm dẻo và nhân văn: Mô hình DIR/Floortime (Thời gian chơi trên sàn) của Bác sĩ Stanley Greenspan.

Triết lý của Floortime rất đơn giản nhưng sâu sắc: "Đừng bắt đứa trẻ phải bước vào thế giới của bạn. Hãy chủ động bước vào thế giới của đứa trẻ trước".

Nếu đứa trẻ tự kỷ của bạn chỉ thích ngồi quay một chiếc bánh xe ô tô đồ chơi hàng giờ liền, thay vì giằng lấy chiếc ô tô và ép trẻ phải nhìn vào mắt bạn để học chữ, bạn hãy ngồi xuống sàn nhà, lấy một chiếc ô tô khác và bắt đầu quay bánh xe giống hệt như trẻ. Bạn hãy tham gia vào sự ám ảnh của trẻ. Khi trẻ nhận ra có một người đang chia sẻ niềm vui kỳ lạ này với mình, một sợi dây kết nối vô hình sẽ được thiết lập.

Sau khi đã tạo được sự chú ý, bạn bắt đầu "Mở rộng vòng tròn giao tiếp". Bạn có thể cố tình đặt tay mình cản đường chiếc xe của trẻ, buộc trẻ phải ngước lên nhìn bạn và thể hiện sự phản đối (bằng tiếng kêu hoặc đẩy tay bạn ra). Chúc mừng, bạn đã tạo ra một sự tương tác hai chiều! Floortime sử dụng sự hứng thú tự nhiên của trẻ làm mồi nhử để kéo trẻ ra khỏi sự cô lập, rèn luyện sự kết nối cảm xúc, khả năng thấu cảm và tư duy linh hoạt – những điều mà các bài tập rập khuôn đôi khi không thể mang lại được.

Chương 7: Mô hình TEACCH và Cấu trúc hóa môi trường

Bên cạnh các phương pháp can thiệp trực tiếp, việc tạo ra một môi trường sống thân thiện với não bộ tự kỷ là vô cùng quan trọng. Đó là lúc Mô hình TEACCH (được phát triển tại Đại học Bắc Carolina) phát huy tác dụng.

Trẻ tự kỷ có một đặc điểm tâm lý cực kỳ nổi bật: Nỗi sợ hãi sự thay đổi và sự thèm khát tính quy trình, dễ đoán. Khi mọi thứ diễn ra ngoài dự kiến, trẻ sẽ hoảng loạn. TEACCH giải quyết sự hoang mang này bằng cách "Cấu trúc hóa" toàn bộ không gian và thời gian.

Cấu trúc không gian: Ngôi nhà và góc học tập phải được phân chia rõ ràng bằng các vạch kẻ màu hoặc đồ nội thất. Đây là góc để ăn, đây là góc để chơi, kia là góc để học. Sự rõ ràng về mặt vật lý giúp trẻ không bị phân tâm. Không để quá nhiều đồ chơi tràn lan trong tầm mắt khiến trẻ bị quá tải thị giác.

Cấu trúc thời gian bằng Lịch trình thị giác (Visual Schedule): Trẻ tự kỷ không hiểu các khái niệm trừu tượng như "Một lát nữa", "Chiều nay". Bạn phải dán các chuỗi hình ảnh theo thứ tự thời gian trên tường. Ví dụ, buổi sáng thức dậy, trẻ nhìn lên bảng và thấy chuỗi hình ảnh: 1. Đánh răng -> 2. Ăn sáng -> 3. Đi giày -> 4. Lên xe bus. Trẻ hoàn thành việc nào, sẽ bóc hình ảnh đó dán vào cột "Đã xong". Lịch trình thị giác chính là chiếc đồng hồ tâm lý, mang lại cho trẻ cảm giác an toàn, làm chủ cuộc sống và loại bỏ hoàn toàn sự phản kháng khi phải chuyển đổi từ hoạt động này sang hoạt động khác.

Chương 8: Kỹ năng xã hội và Sức mạnh của Câu chuyện xã hội (Social Stories)

Khi trẻ đã có ngôn ngữ cơ bản, rào cản tiếp theo là hòa nhập xã hội. Trẻ tự kỷ thường thiếu "Thuyết tâm trí" (Theory of Mind) - tức là khả năng suy đoán suy nghĩ, cảm xúc của người khác. Trẻ không hiểu nói dối là gì, không hiểu tại sao phải chào hỏi, không biết chờ đến lượt, và thường có những phát ngôn quá thẳng thắn gây tổn thương người khác mà không hề ác ý (ví dụ: chỉ mặt khách nói "Cô béo quá!").

Để dạy kỹ năng xã hội, cuốn sách giới thiệu công cụ "Câu chuyện xã hội" (Social Stories) do chuyên gia Carol Gray sáng tạo. Đó là những mẩu truyện ngắn, viết riêng cho từng tình huống cụ thể của trẻ, sử dụng ngôn ngữ trực diện và hình minh họa.

Ví dụ, để dạy trẻ cách đi siêu thị không gào khóc đòi mua đồ linh tinh, cha mẹ sẽ viết một câu chuyện và cùng con đọc hằng ngày trước khi đi:

- (Câu mô tả): "Cuối tuần, mẹ và con sẽ đi siêu thị để mua đồ ăn".

- (Câu quan điểm): "Trong siêu thị có rất nhiều bánh kẹo ngon. Con rất thích bánh kẹo".

- (Câu chỉ dẫn): "Nhưng mẹ chỉ mang đủ tiền mua một gói kẹo cho con. Con sẽ chọn kẹo vị dâu hoặc vị cam".

- (Câu kiểm soát): "Nếu con đòi mua nhiều kẹo, mẹ sẽ buồn. Nếu con chỉ mua một gói và ngoan ngoãn xếp hàng tính tiền, mọi người sẽ thấy con là một em bé lịch sự".

Việc đọc trước kịch bản này giúp trẻ hình dung ra trước toàn bộ viễn cảnh sắp xảy ra. Khi não bộ đã được "lập trình" trước kịch bản, sự bất ngờ biến mất, sự lo âu giảm đi, và trẻ sẽ dễ dàng tuân thủ các quy tắc xã hội một cách tự nguyện.

Chương 9: Hành trang cho cha mẹ - Sự kiên cường và Chăm sóc tâm lý gia đình

Chương cuối cùng của cuốn sách không nói về đứa trẻ, mà ôm trọn lấy những người ở tuyến đầu của cuộc chiến: Các bậc cha mẹ.

Sinh ra và nuôi dưỡng một đứa trẻ tự kỷ là một cuộc chạy marathon vô tận, không có vạch đích rõ ràng. Tác giả đã dùng sự thấu cảm sâu sắc nhất để cảnh báo về hiện tượng "Kiệt sức ở người chăm sóc" (Caregiver Burnout). Khi dồn toàn bộ một trăm phần trăm tài chính, thời gian và sinh lực cho đứa con tự kỷ, nhiều cha mẹ đánh mất bản thân mình, trầm cảm, hôn nhân rạn nứt, và vô tình bỏ bê những đứa con bình thường khác trong gia đình.

Cuốn sách mang đến một lời khuyên mang tính chân lý từ nguyên tắc an toàn trên máy bay: "Hãy đeo mặt nạ dưỡng khí cho mình trước, sau đó mới trợ giúp trẻ em". Cha mẹ không thể rót nước từ một chiếc bình rỗng. Việc dành thời gian chăm sóc sức khỏe bản thân, duy trì một sở thích cá nhân, hoặc tham gia vào các hội nhóm phụ huynh trẻ tự kỷ để được chia sẻ và đồng cảm không phải là sự ích kỷ. Đó là nhiệm vụ bắt buộc để duy trì sức bền tâm lý.

Bên cạnh đó, cha mẹ cần phải học cách điều chỉnh "Kỳ vọng". Đừng so sánh con mình với con nhà người ta. Đừng đau khổ vì con không thể trở thành bác sĩ hay kỹ sư. Hãy chia nhỏ mục tiêu và ăn mừng những chiến thắng bé nhỏ nhất. Hôm nay con tự biết đi dép, hôm nay con nhìn vào mắt mẹ được ba giây, hôm nay con biết gọi chữ "Mẹ" rõ ràng... Đó đều là những kỳ tích, là những bước tiến vĩ đại đáng được tôn vinh.

Kết luận

Gấp lại cuốn sách "Trẻ Em Tự Kỷ - Phương Thức Giáo Dục", chúng ta dường như vừa đi qua một cơn giông bão để nhìn thấy ánh cầu vồng rực rỡ. Cuốn sách là một tài liệu khoa học đồ sộ, mang tính ứng dụng thực chiến cao, cung cấp cho chúng ta một kho tàng vũ khí từ ABA, PECS, Floortime cho đến TEACCH để đối đầu với những thách thức của chứng tự kỷ.

Nhưng vượt lên trên tất cả các công cụ kỹ thuật khô khan, thông điệp vĩ đại nhất mà tác phẩm để lại chính là sức mạnh của Tình Yêu Thương và Sự Chấp Nhận. Một đứa trẻ tự kỷ giống như một loài hoa dại mọc trên vách đá. Nó không rực rỡ như hoa hồng, không ngát hương như hoa ly, và nó đòi hỏi một cách chăm sóc hoàn toàn khác biệt. Nhưng nếu chúng ta đủ kiên nhẫn, đủ dịu dàng để tìm hiểu loại đất, lượng nước mà bông hoa ấy cần, nó vẫn sẽ nở rộ theo một cách độc bản và tuyệt đẹp nhất.

Giáo dục trẻ tự kỷ không phải là quá trình tẩy xóa đi bản chất của trẻ để nhào nặn thành một hình mẫu bình thường. Giáo dục là quá trình dắt tay trẻ vượt qua những rào cản của giác quan và ngôn ngữ, để ánh sáng của trí tuệ và tâm hồn trẻ được dịp tỏa sáng. Cuộc hành trình này đầy rẫy chông gai, đẫm mồ hôi và nước mắt, nhưng sự trưởng thành, sự độc lập và nụ cười rạng rỡ của con trẻ vào một ngày nào đó chắc chắn sẽ là phần thưởng vô giá, đền đáp lại vạn lần những hy sinh thầm lặng của những người làm cha, làm mẹ.